Potential Landscapes

Oeverlanden (2018 Amsterdam)

Potential Landscapes

In voorbereiding op het nieuwe project Potential Landscapes (Nederland 2018) heb ik me voor het eerst sinds 2011 weer aan experimenten gewaagd via het tekenen op middenformaat negatieven. Ik zal meer soorten bewerkingen uitproberen met organische materialen zoals (weken met) olie en houtskool. Mijn werkproces begint na de observatie van een landschap; deze voorstelling is pas ‘af’ na gebruik van verbeelding. Hoe ziet een negatief eruit nadat een graafmachine van Centrumeiland (zie foto hieronder) of tractor uit Ede erover heen is gereden?

Ik laat me door natuurlijke levensprocessen inspireren. Om een bezield document van een evolutionaire levenskracht te verbeelden, die verbonden is met mijn beleving van natuur. Via kunstfotografie kan ik het negatief als een ‘schetsvel’ meermaals bewerken. Tot het negatief een origineel is met een eigen begin en eind. Los van de mainstream (gedigitaliseerde) benadering van fotografie in de markt, waarin veel foto’s op elkaar lijken. Om in een wonderlijk beeld een het creatieve potentieel van een landschap te zoeken.

Het maken van een foto als document, wil ik ter discussie stellen, door de afbeelding deel uit te laten maken van een open creatieproces. Dit proces is fysiek onderhevig aan cycli/seizoenen zoals de natuur groei en vergankelijkheid vertoont – het intuitief aanbrengen en verwijderen van kleuren, vlakken en strepen, gebeurt vanuit mijn gewaarwordingen van o.a. licht en duister. De uitkomst wordt niet bepaald door een muisklik. Waar eindigt/begint schoonheid of verval; hoe smelten natuurprocessen samen?

Het negatief kan licht geschuurd worden door zand en schoongemaakt met water. Of diverse malen met inkt bewerkt worden. Ik onderzoek het negatief zonder deze schoon en intact te willen houden. Het inspireert om een kwetsbaar filmstrookje met een rijkdom aan mogelijkheden te benaderen.
Het landschap dat ik fotografeer is in afwisselende mate door mensen ingericht. In het samenspel tussen menselijke invloeden (en uitvindingen) en oerkrachten van de planeet, geef ik mijn fantasie vrij baan. Het is magisch om met mijn middenformaat camera vrijheid binnen grenzen te zoeken. Het past daarbij om te werken met een negatief van ca 7 centimers als werkvlak. Het is overzichtelijk complex; met subtiele lagen en onverwachte details.

Potential Landscape #3 (zie foto boven) is gemaakt ter verkenning bij de Oeverlanden in Amsterdam, een gay meeting spot. Ik zocht een stille en wilde plek in de stad en kwam per ongeluk hier terecht. Gelukkig werd ik vriendelijk geholpen door bezoekers van het gebied, om veilig en vrij te fotograferen zonder de privacy te storen.

Ik ben van plan voor dit nieuwe project bij water en groen rond Amsterdam, en aanvullend bij mijn roots naast de kronkelige IJssel in Deventer, en landerijen van de Veluwe te fotograferen. Mijn (verdere) familie op de Veluwe woont in grote boerderijen en leeft vanuit een streng gereformeerde ethiek.
Ik ervaar ruimte en rust om kunstfoto’s in de natuur te construeren in die omgeving. Dit wordt gevoed door de zorgzaamheid waarmee deze familieleden met hun huis, agrarische bedrijf en (ruigere) omgeving om gaan. De kenmerkende traditionaliteit van dit boerenleven staat in contrast tot de moderne huizen die bijna worden gebouwd op het opgespoten multiculturele eiland IJburg (2), waar ik vanuit mijn topetage naast het IJ- en Markermeer op uit kijk. De kunstmatige zandeilanden i.c.m. strakke architectuur zie ik als een uitvergroting van het Nederlandse ordelijke landschap, met vlakken en akkers. Rondom IJburg zijn verlaten eilandjes te vinden waar mensen met boten de rust opzoeken. Deze tegenstellingen vind ik inspirerend.
Onderstaande foto geeft een beeld van beginnende bouwwerkzaamheden van Centrumeiland op IJburg 2, gezien door mijn raam.

De fotografische (dag)reizen zijn opgedeeld in werkfasen bij glooiende duinen, zee, parken, vogelbroedplaatsen, bos, wild, ecoducten, economische vaarroutes en paden rond afgesloten verstilde (verwilderde) natuurgebieden op de Veluwe. De ‘safari’ doet bekende en persoonlijke hoogtepunten in het Nederlandse landschap aan en verbeeldt een parallelle of fantasievolle oer-representatie van de natuur. Potential Landscapes wordt gevoed door zowel maatschappelijke actualiteit als mijn wortels, en de confrontatie met natuur die ik daarin opzoek en verbeeld. Amsterdam is hierbij een thuisbasis cq speeltuin.

De natuur biedt een onbevooroordeelde kracht. Ik durf een foto te reconstrueren, met het vertrouwen dat er later weer eenheid zal ontstaan in een collage, drieluik of samenspel in een fotoinstallatie.
Ik wil een ‘analoge’ Romantiek anno 2018 blootleggen, door mijn ziel als maker te confronteren met de (metafysische) elementen en niet louter een esthetisch landschap vast te leggen. Dit speelt met mijn perceptie als maker. Een fotocamera is in staat om 1 moment weer te geven. Welke poëzie schuilt er nog meer in de natuur als onderwerp? Bepaalde beelden zullen misschien niet op een ‘foto’ lijken…

Het negatief wordt ook als drager benut middels bewerkingen met ruwe materialen en stiften. In die omkering stel ik vragen over de oorspronkelijke rol van fotografie en kunst in dit gemediatiseerde tijdperk. Het beeld op het negatief wordt een landschap op zichzelf, bewerkt met elementen zoals water of zand. En soms bijna onherkenbaar als natuurfoto door organische en creatieve processen erop los te laten. En als fotograaf een nieuw evenwicht te zoeken middels verbeelding en fantasie.

Confrontatie en innovatie

Tijdens het voorbereiden van mijn verhuizing naar IJburg vanuit Amsterdam West (29-09-2018), kwam ik archiefmateriaal en inspiratiebronnen tegen, waaronder het werk van Renzo Martens dat een rol speelt m.b.t. (media) beeldvorming.
In de film ‘Episode 1′ maakt Renzo Martens met een hi-8 camera een documentaire in het door oorlog geteisterde Tsjetsenië. Martens speelt als maker met zijn invloed in relatie tot (de representatie van) het onderwerp, en onderwerpt zichzelf aan het medium film. Hij stelt vluchtelingen in een oorlogsgebied de rake vraag
“What do you think of me?” De relatie tussen media-consument, onderwerp en maker wordt omgekeerd.
Het gedachtegoed van Baudrilland over simulacrum, benadert de werkelijkheid op bijv tv en smartphone als een hyperrealiteit die kijkers via de beeldcultuur waarnemen. ‘Gemediatiseerde’ onderwerpen zoals oorlog en klimaat zijn keer op keer herhaald; maakbaar en te vervormen aan de hand van perceptie en kopieergedrag. Hoe ziet de kap van de Amazone er in werkelijkheid uit?
Martens heeft het lef te vragen aan vluchtelingen wat zij van hém vinden. Dit zet aan tot nadenken over ingekaderde nieuwsrepresentatie. Maar ook over ‘de waarheid’ achter representatie en beeldconsumptie. Wat doet ‘ver van je bed’ nieuws precies met 
kijkers en waarom trekken deze beelden mensen aan?

Met Episode 3 trok Martens de DRC in om de beeldvorming van armoede te exploiteren, in samenwerking met lokale fotografen die hij opleidde van (lokaal) bruidsfotograaf tot (internationaal) nieuwsfotograaf. De Congolese fotografen kwamen echter niet aan de bak bij ‘de’ grote persorganisaties, ook al wisten ze uitgemergelde kinderen ‘mooi’ te fotograferen in het strijklicht. De documentaire werd o.a. in de USA een hit.
Hierna vertrok Martens met gezin naar de DRC om op een voormalige Unilever plantage te werken aan een gemeenschapsproject en kunstcentrum met het IHA. Lokaal vervaardigde sculpturen van cacao spelen inmiddels een toonaangevende rol in de hedendaagse internationale kunstmarkt.

Martens deelt in zijn documentaire-films zoals Episode 1 en 3 (Enjoy Poverty) relevante pijnlijke en succesvolle momenten die hij beleeft, met publiek. Hij filmt door wanneer het ongemakkelijk wordt of niet lukt. Dat zijn betekenisvolle fragmenten, zodra hij erdoor heen gaat. Zijn werk balanceert tussen innovatie en confrontatie. Met deze moedige openheid laten zijn projecten een frisse wind waaien door een scheef georganiseerde wereldmarkt.

Zijn werk maakte indruk op mij, toen ik middels fotoprojecten werkte aan het vormgeven van vernieuwende beeldvorming over Afrika en het Midden-Oosten en Tanzaniaanse bedrijven in het bijzonder. In Tanzania zette ik in 2008 documentaire kunstfoto’s op de werkvloer in scene in samenwerking met medewerkers en directie. In Europese nieuwsmedia werden er destijds amper foto’s van opkomende (Oost-) Afrikaanse bedrijven gerepresenteerd. Vanuit Duitsland en de USA ontving ik belangstellende reacties en uitnodigingen voor exposities. Tot mijn verbazing leken Nederlandse curatoren en beeldredacties een helder verhaal bij mijn verwarrende serie. Was het kunst- of documentaire fotografie; werkelijkheid of gereconstrueerd? Ik liet de waarheid in het midden.

Deze doelstelling liep de laatste jaren over in het creëren van vernieuwende (en semi-verhalende) fotografie van natuur en grondstoffen. Door internationale (werk)ervaringen en connecties die vanuit mijn persoonlijke leven waren ontstaan, ontwikkelde ik een complexer menselijk en cultureel perspectief, op globaal-economische thema’s met sociale en ecologische impact.

Mijn werk gaat inhoudelijk in op de relatie tussen mens en natuur via o.a. handel, en de omgang met aanwezige bodemschatten via ‘geconditioneerd’ consumptiegedrag en ‘oorspronkelijke’ natuurbeleving. Ook gaat het over economische exploitatie en de rol van fotografie in de hedendaagse beeldcultuur. De rol als beeldmaker t.o.v. een markt wordt intuitief onderzocht, om het begrip duurzaamheid een nieuwe dimensie te geven.
Ik benut de wandelingen ter verdieping. Op gelaagde wijze breng ik via het project Potential Landscapes een ode aan de innerlijke natuur die buiten weerspiegeld is. Middels de taal van kunst probeer ik onder de huid van mijn beleving als maker te kruipen, en deze te delen.

RumiYour task is not to seek for lovebut merely to seek and find all the barriers within yourself that you have built against it.”
Deze quote herschrijf ik bij deze om anders naar het creëren van een kunstwerk te kijken: “Your task is not to seek for art, but merely to seek and find all the barriers within yourself that you have built against it.” Voor mij liggen kunst en (subjectieve of fragmentarische) waarheid in elkaars verlengde. Tijdens het maken van een kunstfoto voel ik me met het Universum verbonden; een extase of waarachtige flow. Ik betrek kijkers als deelgenoot en kijker bij deze artistieke reis.

Fantasie als oercommunicatiemiddel met het universum

Tijdens het fotograferen ga ik een (potentiële) dialoog aan met de natuur. Via bodemnetwerken communiceren bomen met elkaar. Wat is er niet met het blote oog te zien? Communiceren zojuist aangeplante bomen op IJburg ook al met elkaar via de bodem?
Ik zal een synergie tussen ongetemde en vormgegeven natuur; bouwschema’s en seizoenen onderzoeken. Als ook grenzen tussen mooi en lelijk verbeelden. 

Consumenten worden zich bewust van impact van milieusparende cq -belastende productiewijzen (van internationale bedrijven als Unilever) op het ecosysteem. Waar eindigt de positie van de klant en begint de mens als integraal wezen in een gemeenschap? Bestaat er een hybride moderne/natuurlijke levensstijl? Intenties en gedachten beinvloeden de werkelijkheid die mensen creëren. Kan de duurzame hype ook stress opleveren die ongezond is voor het fysieke menselijke gestel?
In mijn werk zoek ik een geestelijk evenwicht door de natuur als (artistieke) inspiratiebron te benutten.
Ik probeer diverse technieken in 1 foto te benutten; met weinig meer te doen.
Ik gebruik de term duurzaamheid in mijn vrije werk zo min mogelijk; scheelt letters. 
En respecteer bijvoorbeeld (ook) de oprechtheid van mijn partner die gewend is om bio industrie vlees te eten, maar verder niets overbodigs consumeert. En een rauwe of eerlijke levenshouding heeft; hij verspilt zijn tijd niet aan een al dan niet duurzaam imago. Wij zijn qua leefstijl verschillend maar tolereren elkaars wensen; die mindset is verbindend (net als mijn biologische ovenschotel).

Het rijke potentieel van natuurlijke materialen verbeelden

Natuurlijke grondstoffen worden schaarser en recycling neemt toe aan populariteit. Hoe ver kan ik gaan als maker? Gevonden materiaal wordt op de mm nauwkeurig en op locatie en/of in de studio thuis, als een materialen-wereld met een creatief of technisch potentieel benut. Materialen van buiten en thuis gaan op in te bouwen constructies op locatie als een surreële landschapsfoto met een dubbele laag.
Hierbij laat ik me leiden door de natuurlijke kwaliteiten en eigenschappen van bijv. een insect, vetlaagje op een veer, houtskool of druppel gesmolten plastic van een picknickvork. Materialen benader ik als grondstof; de herkomst inspireert me tijdens het werken op locatie buiten of tijdens bewerkingen in het negatief achteraf, met mijn fantasie en inkt in de aanslag.

Potential Landscapes zal de rijkdom van de natuur(elementen) verbeelden op diverse wijzen, gerelateerd aan milieuvriendelijke (hybride) manieren van energie opwekking die wordt benut bij de aanleg van nieuwe infrastructuur. Zoals waterkracht, warmte uit de grond, zonne- en windenergie.

Mathilde (oktober 2018) 


PS Als voorheen nieuwsfotograaf heb ik aan den lijve ondervonden dat beeldvorming over een onderwerp bepaald kan worden door keuzes van een redactie en een bovenliggende organisatiestructuur (met sponsoren en aandeelhouders).

 

Comments are closed.